На главную
 
Azerbaycanin en qedim dovletleri
 
Azerbaycanin en qedim dovletleri

E.e.III minillikde Azerbaycanda muxtelif ad da$iyan dovlet qurumlari meydana geldi.Onlara Aratta,Lullubi ve Kuti dovlet qurumlari daxildir.
Ilk dovlet qurumu Aratta.Aratta Cenubi Azerbaycanda e.e.III minilliyin birinci yarisinda meydana gelmi$ ilk dovlet qurumu idi.Onun erazisi Urmiya golunun cenub ve cenubi-$erq hissesini ehate edirdi.Olkeni ensi rutbesini da$iyan hokmdar idare edirdi.Qaynaq Arattani "saf eneneler olkesi"adlandirir.Arattanin dovlet idareleri $eherde yerle$ir,hokmdar sarayda oturur ve dovleti idare edirdi.Qaynaqdan gorunduyu kimi,Aratta dovlet idareleri $umer mixi yazilari ve $umer dili ile tani$ idi.$umer ile Aratta arasinda elaqe qasid vasitesile heyata kechirilirdi.
Arattada choxallahliq,yeni muxtelif allahlara sitayi$ movcud olmu$du.Qaynaqdan gorunduyu kimi,Arattada bereket ve mehebbet ilahesi hesab edilen Inannaya ibadet geni$ yayilmi$di.
Zengin yeralti faydali servetleri olan Aratta olkesinin ehalisi qizil,gumu$,qurgu$un,mis,dag da$i ve qiymetli laciverd da$i hasil edirdi.
Lullubi dovleti.E.e.XXIII esrde Urmiya golunun cenubunda lullubi tayfalari dovleti yarandi.Lullubum (lullubi) dovleti cenubi Azerbaycanin erazisinde yaranmi$ ikinci erken dovlet qurulu$u idi.
Lullubum dovletinin sakinleri maldarliq ile yana$i,demye ekinchiliyi ile de me$gul olurdular.
Lullubuler de mixi yazi sistemi ile tani$ idiler.
Lullubiler sema,bereket ve mehebbet,ay,gune$ ve s. allahlara sitayi$ edirdiler.Teessuf ki,bu allahlarin lullubi dilinde adlari qalmami$dir.Anum (Sema allahi),I$tar (Bereket mehebbet ilahesi),Sin (Ay allahi),$ama$ (Gune$ allahi) ve s.Lullubi cemiyyetinde ata nesli huququ ustunluk te$kil edirdi.
E.e.II minillikde vahid Lullubum dovleti parchalanir ve yerinde xirda hakimiyyetler yaranir.
Kutium (Qutium) dovleti.E.e.III minilliyin ikinci yarisinda Urmiya golunun qerb ve cenubi-qerb torpaqlarinda (Qerbi Azerbaycan) Kutium dovleti meydana gelmi$dir.Olkeni cani$inler vasitesile idare edirdiler.Kuti hokmdarlarinin qisa metnli kitabeleri mixi yazilari ile tertib olunurdu.Onlar da aya,bereket ve mehebbet ilahesine sitayi$ edir ve kitabelerinde bu allahlarin adlari chekilmi$dir.
E.e.III minilliyin sonunda Kutium,elece de Lullubum dovletleri suquta ugrayaraq xirda hakimiyyetli vilayetlere parchalanirlar.Bu hal e.e.I minilliyin evveline kimi davam edir.Azerbaycanin erken dovletlerini turk men$eli sulaleler idare edirdiler.